​​Yatak Yaralarının Önlenmesi

 

 Basınç ülseri olarak tanımlanan yatak yaraları, yüzeysel ve derin doku bütünlüğünün bozulması, yumuşak dokunun hasar görmesi durumudur. Gerekli önlem alınmazsa dolaşımı bozulan ve hareket aktivitesi kısıtlanan inmeli hastalarda yatak yarası çok çabuk gelişebilir.

 

 

Yatak Yarası Oluşumunu Kolaylaştıran Faktörler

◦ İleri yaş ◦ Sıcaklık
◦ Hareketsizlik, yatağa bağımlı olma ◦ Islak ve kirli yatak takımları
◦ Yetersiz beslenme ◦ İdrar, dışkı kaçırma
◦ Felç ◦ Vücutta şişlik (ödem)
◦ Kas güçsüzlüğü ◦ Vücutta iltihap olması
◦ Ağrı ◦ Kansızlık
◦ Yırtılma ◦ Şeker hastalığı
◦ Sürtünme ◦ Yüksek tansiyon II. Evre

 

 

 

 

 

Yatak Yaralarının Dört Evresi Vardır:

I.Evre:

Bu evrede deride basmakla kaybolmayan kızarıklık vardır, ancak deri bütünlüğü bozulmamıştır. Bu evre uyarı olarak algılanmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Hastanın kızaran bu bölge üzerine oturması, yatması engellendiğinde genellikle kendiliğinden iyileşir.

II.Evre:

Derinin üst kısmı ve/veya derinin alt kısmı derinin üst tabakasını etkileyecek şekilde kısmi derinlikte doku kaybı vardır. Deride sıyrılma, su toplanması veya derin olmayan çukur gözlenir. Nedenler ortadan kaldırılır, yara enfeksiyondan korunsa, kendiliğinden ya da pansumanla iyileşir.

III.Evre:

Yara derinin üstünden başlayıp deri altı yağ dokusuna kadar uzanır fakat kas tabakasını etkilemez. Yatak yaraları derin çukur şeklindedir. Bu evredeki bir yaranın kendiliğinden kapanması aylarca süreceği için genellikle cerrahi müdahale yapılır.

IV.Evre:

Yara, deri altı yağ dokusundan başka kas dokusu, kemik ve eklemlere kadar devam eder.

 

 

Fiziksel Durum Çok Kötü Kötü Orta İyi
Mental Durum Algılama yok Konfüze Bilinç Bulanıklığı Apatik çevreye kayıtsız kalma Açık
Aktivite Yatağa bağımlı Tekerli sandalyeye bağımlı Yardımla yürüyor Yürüyor
Mobilite Hareketsiz Çok kısıtlı Hafif kısıtlı Tam hareketli
İnkontinans İdrar ve dışkı Genellikle idrar Bazen Yok

Norton Ölçeği:

*Toplam 14 ve altı puan basınç yarası gelişme riskinin yüksek olduğunu gösterir. (Norton ölçeği).

 

Hastanızda basınç yaralarının gelişmesini önlemek için; 

 

 
Bakınız: Sırtüstü pozisyondan yan yatış pozisyonuna döndürme videosu,
Yan yatış pozisyonundan yüzüstü pozisyonuna döndürme videosu

 

  1. Hastanızın cildini her gün sıcaklık, kızarıklık, şişlik, morluk açısından kontrol edin.
  2. Ayak ve tırnak bakımını düzenli aralıklarla yapın.
  3. Naylon, sentetik kumaşlardan uzak durun, dar giysilerden kaçının, fermuarlı, düğmeli giysilerin cilde temas etmemesine dikkat edin.
  4. Hastanızı tekerlikli sandalyeye tam ortalı ve dengeli oturtun.
  5. Hastayı döndürürken, yuvarlama yöntemini kullanın, sürükleyip çekmeyin.
  6. Protez, ortez, ayakkabı kullanımından sonra cildi kontrol edin.
  7. Pamuklu, hava geçirgen, emici giysiler tercih edin.
  8. Cildin dışkı, idrar, vücut sıvılarına maruz kalmaması için koruyucu pedleri, hasta bezleri kullanın.
  9. Hastanıza haftada en az 2 kez banyo yaptırın. Bakınız: Vücut banyosu videosu
  10. Derinin temiz ve kuru olması esastır. Ter ve vücut sıvılarının ıslattığı koltuk altı, genital bölge, dirsek ve diz altlarını yumuşak sabun veya pH 5.5 uygun temizleyicilerle ılık su ile yıkayın ve durulayın.
  11. Cildi kuruladıktan sonra nemlendirici kullanın. Cilt bakımını düzenli olarak yapın.
  12. 2-4 saatte bir hastanın pozisyonunu değiştirin. Her pozisyon değişiminde basınç altında kalan cildin görünümünü değerlendirin.
  13. Alt ekstremiteler, özellikle ayak bileği ve topuk özel koruyucu kılıflarla korunmalı ve yatağa az temas etmeleri sağlanmalıdır. Topuğu koruyucu material kullanın.
  14. Sakıncası yoksa, hastanızı yüz üstü yatırın. Böylece sırt bölgesinin havalanmasını ve akciğerlerdeki sekresyonların atılmasını kalaylaştırır (Bakınız: Yüzüstü yatış pozisyonu videosu).
  15. Hastanızı inmenin etkilediği güçsüz taraf üzerine uzun zaman yatırmayın. 
  16. Hastanın vücut ağırlığını en geniş alana yaymak basıncı azaltıcı araçlar kullanılabilir.  Standart (en az 13 cm) köpük yastıklar, özel hazırlanmış koyun postu, su, hava ya da jel doldurulmuş yatak örtüleri, hava akımlı yataklar, özel durumlarda su, hava ya da jel doldurulmuş yastıklar veya minderler kullanılabilir (Bakınız: Sırtüstü yatış pozisyonu, yan yatış pozisyonu videoları;
  17. Dokulardaki dolaşımı aktif ve pasif hareketlerle artırın. Bakınız: Pasif aktif hareketler videosu;
  18. Yatak çarşaflarının temiz, kuru ve kırışıksız, pamuk içerikli olmasını sağlayın.
  19. Hastanın yemeğini yatakta yedirmeyin ve yatak içinde yemek kırıntıları olmamasına özen gösterin.
  20. Basınç noktalarının etrafına masaj yapın. Ancak, kemik çıkıntılarına masaj yapmayın. Bu doku hasarına neden olur.
  21. Beslenme ve idrar sondaları, oksijen maskesi tüplerini tesbit etmek için kullanılan malzemelerin cilde zarar vermeyen ürünlerden seçin. Bu bölgeleri her gün kontrol edin.
  22. Hastanızın yeterli ve dengeli beslenmesini sağlayın.
  23. Hastanızın yarası olup olmadığını kontrol edin.
 

Eğitim Videosu

Eğitim videosu yüklenmektedi

Eğitim Videosu

Eğitim videosu yüklenmektedir. Lütfen bekleyiniz...

Kaynaklar

  • Aktaş (2012). Kişisel temizlik ve giyinme (içinde). İnme sonrası bakım. İstanbul kitabevi, 81-87
  • Bulecza S,R. Aronovitch S,A.(2005). Skin Integrity (içinde). Rehabilitation nursing secrets. Ed. Brown Clark S. Elsevıer mosby 61-68
  • Durna Z. Akın S. Özdilli K.(2011). Hastalıklar ve bakım (içinde). Ed. Durna Z. İç hastalıkları Hemşireliği uygulama rehberi.2.Baskı Nobel tıp kitabevi.  İstanbul:41-241
  • Gençtürk N. (2011). Yara Bakımı ve Uygulamaları ed. Ay Akça F.  (içinde). Sağlık Uygulamalarında Temel kavramlar ve Beceriler. 2.Baskı, İstanbul, Nobel Kitabevi, 266-310
  • Gürgöze M.(2006). Omurilik Yaralanması olan hastalarda beslenme. (içinde) Omurilik Yaralanmalarında Rehabilitasyon hemşireliği, İstanbul, Zümbüloğlu Basımevi.171-180
  • http://ataturksanatoryumu.gov.tr/pdf/basinc_ulseri  Erişim tarihi:30.12.2011
  • Karadağ A. (2003). Basınç Ülserleri: Değerlendirme, Önleme Ve Tedavi C.Ü. Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 7 (2):41-49
  • Karadakovan A (2010). Sinir sistemi(içinde). Dâhili ve cerrahi hastalıklarda bakım. Ed.Karadakovan A, Eti Aslan F. Nobel Kitabevi, Adana: 1153-1245.
  • Memiş S, Krespi Y, Durna Z, Tülek Z.(2003). İnmeli hasta bakımı (içinde) ed. Durna Z, Krespi Y, Akut inmeli hastalarda hemşirelik bakımı uygulama rehberi. İstanbul üniversitesi yayın no;4380 İstanbul 24-27
  • Tekereci H. (2012). Bası yarası. Ed. Küçükkardalı, Tekereci H. (içinde).  Yoğun bakımda yaşlı hasta sorunları, İstanbul, Nobek kitabevi, 223-233.
  • Terzi B, Kaya N. (2011).Yoğun bakım hastasında hemşirelik bakımı. Yoğun Bakım Dergisi 1: 21-5
  • www.bdh16.gov.tr  Erişim tarihi: 09.11.2011,
  • www.nice.org.uk/C6029  (Pressure ulcers prevention and treatment 2005) Erişim tarihi: 17.06.2012